Ο ερωτισμός στην τέχνη (μέρος πρώτο)

Της Μαριλένας Καρρά

Η εισαγωγή του ερωτισμού στην (εικαστική, εν προκειμένω) τέχνη αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα κεφάλαια τόσο στην ιστορία της δυτικής τέχνης, όσο και της ιστορίας της τέχνης των ανατολικών, των αφρικανικών και άλλων πολιτισμών. Σε κάθε περίπτωση ξεχωριστά διεγείρονται ερωτήματα αναφορικά με το πώς σχετίζεται ο ερωτισμός με τις ιδεολογίες της κάθε εποχής, τα πολιτισμικά συμφραζόμενα κάθε κοινωνίας, καθώς και ποια καλλιτεχνικά μέσα χρησιμοποιούνται για την απόδοση του.

Με άξονα αποσπάσματα από το βιβλίο του Ε. Λούσυ- Σμιθ, Ο ερωτισμός στην τέχνη, εκδ. Υποδομή: Αθήνα, 1985 που παρατίθεται παρακάτω από κοινού με τις αναπαραγωγές των έργων τέχνης που θα αναφερθούν, στο πρώτο αυτό μέρος του αφιερώματος θα διανυθεί μια πορεία αιώνων, σχετικά με τις μετατοπίσεις στην τέχνη του δυτικού κόσμου. Η πορεία αυτή ξεκινάει με την κυριαρχία του Χριστιανισμού, φτάνοντας έως και τον 16ο αιώνα.

1

«Θεωρητικά, με το θρίαμβο του Χριστιανισμού, ο οργιαστικός ερωτισμός των λατρειών που ανθούσαν στη Ρώμη του 3ου αιώνα δέχτηκε ένα αποφασιστικό πλήγμα: καταχωρήθηκε στην κατηγορία των «παγανιστικών αποτρόπαιων συνηθειών» και αποκηρύχθηκε με μεγάλο ζήλο από τους Πατέρες της Εκκλησίας.

Παρόλα αυτά, στη Μεσαιωνική τέχνη υπάρχουν πολυάριθμα δείγματα ερωτισμού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα ερωτικά αυτά στοιχεία εμφανίζονται σαν κατάλοιπα των παλιών παγανιστικών λατρειών, όπως λ. χ. στη SheelanaGig, μια γυναικεία μορφή με εξαιρετικά τονισμένη τη σχισμή του αιδοίου της, που έχει βρεθεί σε ορισμένες εκκλησίες της Ιρλανδίας. Η λειτουργίας αυτών των γλυπτών είναι σαφώς εξορκιστική: προφυλάσσουν από την κακοτυχία, λειτουργώντας με τον ίδιο τρόπο όπως οι φαλλοί- φυλαχτά που ανακαλύφθηκαν στην Πομπηία.»

2

«Ο χριστιανικός φόβος για το σεξ και η περιφρόνηση για το σώμα εκφράζονται συχνά με έναν τρόπο που αφήνει σαφώς να διαφανεί η έλξη που κρυβόταν πίσω από το φόβο και την απέχθεια. Ορισμένες φορές μάλιστα, οι τάσεις του καλλιτέχνη είναι σχεδόν σαδιστικές, όπως, λ. χ. στη νωπογραφία Η Δευτέρα Παρουσία του Τζόττο στο Παρεκκλήσι της Αρένας στην Πάδοβα (1306- 1310).»

3

«Η έντονη παρουσία των ερωτικών αναπαραστάσεων κορυφώνεται αναμφίβολα στα τέλη του Μεσαίωνα. Ενώ μάλιστα το μεσαιωνικό πνεύμα «έπνεε τα λοίσθια», εμφανίζεται ένας μεγάλος καλλιτέχνης… Πρόκειται για τον Ιερώνυμο Μπος. Ο Μπος έχει στραμμένο το βλέμμα του τόσο στο παρελθόν όσο και στο μέλλον: ανακαλύπτουμε σ’ αυτόν στοιχεία προερχόμενα από τις αρχαίες λατρείες της γονιμότητας που ανθούσαν πριν την εμφάνιση του Χριστιανισμού, ενώ ταυτόχρονα προαναγγέλονται και οι εκκεντρικότητες του Σουρρεαλισμού στον 20ο αιώνα.»

4

«Το μεγάλο τρίπτυχο Ο κήπος των γήινων απολαύσεων (περίπου 1500)… έχει προκαλέσει πλήθος αντικρουόμενων ερμηνειών. Είναι σαφές ότι το κύριο θέμα του αριστερού τμήματος παριστάνει τη Δημιουργία της Εύας, αν και δεν ακολουθείται η συνηθισμένη εικονογραφική παράδοση, σύμφωνα με την οποία ο Θεός πλάθει την Εύα από το πλευρό του Αδάμ. Το δεξιό τμήμα δείχνει τους καταδικασμένους στην κόλαση, τονίζοντας ιδιαίτερα, την τιμωρία που επισύρει η λαγνεία. Τέλος, η κεντρική και σημαντικότερη σκηνή έχει ερμηνευτεί με διαμετρικά αντίθετους τρόπους: σαν μια προειδοποίηση για τις σαρκικές αμαρτίες, αλλά και σαν εικόνα της πλήρους αρμονίας ανάμεσα στην ανθρώπινη ψυχή και τη φύση.»

5

«Η Αναγέννηση έχει συχνά θεωρηθεί μια επιστροφή στην παγανιστική ηδονοθηρία, που ακολούθησε το χριστιανικό ασκητισμό των προηγούμενων αιώνων. Πρόκειται για μια αντίληψη που πρέπει… να γίνεται δεκτή με αρκετές επιφυλάξεις. Η Γέννηση της Αφροδίτης του Μποτιτσέλλι αποτελεί πράγματι «ενσάρκωση» κάποιων ιδεών πολύ διαφορετικών από εκείνες του Μπος, και σίγουρα πρέπει να κάνουμε τη διάκριση ανάμεσα στη νεοπλατωνική φιλοσοφία, που οι απόψεις της βρίσκονται πίσω από τη θεολογική αυτή σύνθεση, και τις πολύ πιο χαρακτηριστικά μεσαιωνικές ιδέες για το σύμπαν και τη θέση του ανθρώπου που υποβόσκουν στον Κήπο των γήινων απολαύσεων. Παρά το ότι η Αφροδίτη είναι γυμνή και δεν δείχνει καμιά ντροπή για τη γύμνια της- όπως προκύπτει κι από την όλο απλότητα κίνηση της- ο πίνακας του Μποτιτσέλλι είναι ο λιγότερο αισθησιακός από τους δύο.»

6

«Προς το τέλος του 16ου αιώνα, σε ολόκληρη την Ευρώπη οι καλλιτέχνες δημιουργούσαν ονειρικούς ερωτικούς κόσμους για λογαριασμό των μαικήνων τους. Παρόλη πάντως την κυριαρχία μιας σχεδόν αποκλειστικής σύμβασης, τα υφολογικά πλαίσια δεν ήταν ασφυκτικά, αλλά, αντίθετα, επέτρεπαν την εμφάνιση έργων όπως το Ο Ήφαιστος αιφνιδιάζει την Αφροδίτη και τον Άρη του Τιντορέττο.»

7

«Η ερωτική τέχνη που άνθησε στις αυλές της Ευρώπης το 16ο αιώνα θα μπορούσε τελικά να συγκριθεί με την τέχνη μιας πολύ διαφορετικής κουλτούρας της ίδιας περίπου εποχής: τις μινιατούρες που εμφανίστηκαν στις διάφορες αυλές της Ινδίας από το τέλος του 16ου αιώνα ως και το 19ο αιώνα. Οι ομοιότητες της τέχνης αυτής με τον ευρωπαϊκό Μανιερισμό είναι πολλές: η αίσθηση ενός κόσμου αυτάρεσκα κλεισμένου στον εαυτό του, αλλά και η τεχνική της διέγερσης του ερωτικού συναισθήματος με τη βοήθεια απρόσμενων, αναπάντεχων τονισμών στη σύνθεση.»

8

Dmitry Lookianov: Τα «παλάτια πολιτισμού» της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, και η παρακμή τους

 15/04/2015

Mads Nissen: «Καθρεφτίζομαι στους ανθρώπους που φωτογραφίζω»

 19/04/2015

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Απαντήστε στην παρακάτω ερώτηση * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.