Είναι η χρηματοδότηση από το πλήθος, φιλανθρωπία;

Του Ηλία Μαρμαρά

 

Η χρηματοδότηση πλήθους (crowd funding) -όπως λέει η Wikipedia- είναι μια πρακτική χρηματοδότησης ενός πρότζεκτ ή μιας επιχείρησης μέσω οικονομικής συνεισφοράς από μεγάλο αριθμό ανθρώπων, που στις μέρες μας πραγματοποιείται μέσω διαμεσολαβημένων εγγραφών σε πλατφόρμες στο διαδίκτυο, αν και η ιδέα μπορεί να υλοποιηθεί και μέσω εγγραφών σε λίστες ηλεκτρονικής αλληλογραφίας, καλεσμάτων σε συμβάντα ενίσχυσης (τα γνωστά «κουτιά ενίσχυσης») και άλλες μεθόδους. Το crowd funding όπως και το Peer to Peer (P2P) funding (που διαφέρει ωστόσο), είναι μια μορφή εναλλακτικής χρηματοδότησης, που αναδύθηκε εκτός του παραδοσιακού χρηματοδοτικού συστήματος (όπως οι τράπεζες και οι κεφαλαιαγορές, για παράδειγμα).

20130408012110-c3053bca-me

Το χρηματοδοτικό μοντέλο συμπεριλαμβάνει τρεις παράγοντες: τους εκκινητές του πρότζεκτ που προτείνουν την ιδέα και/ή το πρότζεκτ προς χρηματοδότηση, τα άτομα, τις ομάδες και τις κοινότητες που την υποστηρίζουν, και ένα οργανισμό διαμεσολάβησης (την πλατφόρμα) που συνενώνει τα δυο μέρη για να λανσαριστεί η ιδέα. Αυτοί οι νέοι τρόποι εξεύρεσης χρηματοδότησης, θεωρούνται- κυρίως από τους θεσμικούς χρηματοδότες-ως «αποδιοργανωτικοί» με την έννοια της διάσπασης (για καλό σκοπό) της αγοράς των χρηματοδοτήσεων. Γιατί προσφέρουν συχνά χρηματοδοτήσεις σ΄ εκείνο τον τόπο και σ΄αυτούς που την χρειάζονται, με άλλα λόγια εκεί που διαφορετικά δεν θα μπορούσε να βρεθεί χρηματοδότηση από τις δεδομένες παραδοσιακές πηγές. Επιπλέον, οι τρόποι συνεισφοράς περιλαμβάνουν και συμμετοχή σε υπηρεσίες όπως μεταφράσεις, συμβολή σε συμπαραγωγές, διανομή και μοίρασμα της ιδέας και της καμπάνιας γύρω της, δημιουργώντας έτσι την αίσθηση της κοινότητας και του «ανοίκειν». Οι χρηματοδοτήσεις πλήθους επίσης, κατά καιρούς έχουν γίνει αντικείμενο κριτικής ειδικά στις περιπτώσεις που αφορούν σε πρότζεκτ και ιδέες κινηματικού χαρακτήρα, με βάση το σκεπτικό της «αποδυνάμωσης» των κοινωνικών κινημάτων και την αποτροπή ανάληψης ριζοσπαστικότερης δράσης. Μια κριτική θεώρηση που χρειάζεται μια βαθύτερη ανάλυση, που θα συμπεριλαμβάνει και σύγχρονους συσχετισμούς που αφορούν στην «οικονομία των κινημάτων» αλλά και στην γενικότερη τάση συγκεντρωτισμού των κεφαλαίων και των συστημάτων διανομής τους.

 

Οι χρηματοδοτήσεις πλήθους πρωτοεμφανίστηκαν στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας στις ΗΠΑ, κατά κύριο λόγο ως εργαλείο χρηματοδότησης καινοτόμων ιδεών αλλά και ενίσχυση επιχειρηματικών μοντέλων για την ανάπτυξη και την αντιμετώπιση ανθρωπιστικών ζητημάτων στον λεγόμενο «τρίτο κόσμο».

img41580_980e15d4cb4b6a9b94bf29db85c4805c

Το 2013, σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει η Wikipedia, η «βιομηχανία» του crowd funding είχε παγκοσμίως συνολικό τζίρο ύψους $5.1 δις. Στην πράξη όμως, οι χρηματοδοτήσεις πλήθους ξεκίνησαν προκειμένου να βρεθούν χρήματα από τους «πολλούς» για συναυλίες και καλλιτεχνικές παραγωγές εκτός της mainstream βιομηχανίας, κάτι που έγινε αφορμή να χαρακτηριστούν ως «φιλανθρωπικές πράξεις». Όμως, ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία των πλατφόρμων χρηματοδότησης πλήθους είναι πως, ενώ συλλέγουν ατομικές χρηματοδοτικές συνεισφορές, αναμειγνύουν επίσης διαφορετικά είδη χρηματοδοτικών πράξεων. Εκεί που ένα άτομο βλέπει ως φιλανθρωπία τη συνδρομή του για την ενίσχυση μιας συναυλίας, ένα άλλο τη θεωρεί ως αγορά εισιτηρίου. Γιατί οι πλατφόρμες συχνά προσφέρουν κίνητρα διαφορετικών μεγεθών συνεισφοράς, και επειδή αρκετές φορές κάποιοι άνθρωποι πληρώνουν λιγότερα από την τελική αξία του πρότζεκτ, δεν είναι ξεκάθαρο αν τελικά παίρνουν «ένα δωράκι» που αντιπροσωπεύει τη φιλανθρωπική τους συνδρομή ή ένα εισιτήριο σε τιμή που κοστίζει ένα «δωράκι». Αν και η έκπτωση φόρων, μπορεί να σημαίνει για κάποιους πως η συνεισφορά τους είναι μια «φιλανθρωπική χειρονομία», ενώ άλλοι το κάνουν επειδή θέλουν η ιδέα να υλοποιηθεί, δηλαδή απλά στηρίζουν τη δημιουργία και τη συμμετοχική δημόσια δράση.

 

Η σύγχυση γύρω από τις χρηματοδοτήσεις του πλήθους, ακόμα και σε περιπτώσεις που αφορούν σε διεκδικήσεις κοινωνικών εγχειρημάτων για τα κοινά αγαθά, υπάρχει και στην Ελλάδα της ύφεσης και των capital controls.

Η ομάδα Personal Cinema ξεκίνησε την 17η Οκτωβρίου μια καμπάνια χρηματοδότησης πλήθους στην Ισπανική-αλλά και διεθνή- πλατφόρμα goteo.org ,για την παραγωγή και διανομή ενός ντοκιμαντέρ που αφορά στα Ασύρματα Κοινοτικά Δίκτυα της περιοχής Σαρανταπόρου και των 15 χωριών που βρίσκονται συνδεδεμένα αυτήν τη στιγμή σ’ αυτό το δίκτυο.

 

Το goteo.org είναι μια κοινότητα με νομικό πρόσωπο ΜΚΟ που εδρεύει στην Βαρκελώνη και αποσκοπεί στη διαμεσολάβηση και εξεύρεση πόρων μέσω της χρηματοδότησης πλήθους αλλά και από θεσμικούς φορείς -όπως π.χ. το European Cultural Foundation- για πρότζεκτ που σχετίζονται με τα Κοινά Αγαθά (σε υλική ή ψηφιακή μορφή). Οι ίδιοι αυτοπροσδιορίζουν την παρουσία τους στο διαδίκτυο σαν: < ένα πιο ηθικό και συνεργατικό δίκτυο όπου οι πολίτες παίρνοντας ένα πιο δραστήριο ρόλο εξελίσσουν και προχωρούν τις κοινότητες τους με οικονομικούς, περιβαντολογικούς, εκπαιδευτικούς, πολιτικούς, κοινωνικούς και πολιτιστικούς όρους, μέσω συνεργατικών διαδικασιών.

Μια κοινωνία που η Αξία προστατεύεται και η αναγνώριση των Κοινών Αγαθών, εγγυητών των στοιχειωδών δικαιωμάτων επεκτείνεται. Τα εργαλεία μας, όπως το goteo, κινητοποιούν οικονομικούς πόρους και ανθρώπινες συνεργασίες, συμβάλλουν στην οικοδόμηση κοινότητας, διανέμουν και δημιουργούν εγρήγορση και δέσμευση για κοινωνικοπολιτικά αιτήματα.

Επιτρέπουν συνεργασίες μεγάλης κλίμακας μεταξύ ίσων, δημιουργούν συνδέσεις και υποστήριξη μεταξύ επιχειρήσεων, πανεπιστημίων και πολιτών και προωθούν την ανοιχτότητα της πληροφορίας και της γνώσης για να επιτρέψουν την ανάδυση λογικών διαφάνειας και συνεργασίας αντί για αδιαφάνεια και ανταγωνισμό.>

 

Το ντοκιμαντέρ: «Οικοδομώντας Κοινότητες Κοινών«, της ομάδας PC, αφορά στην έρευνα, καταγραφή, και διανομή του εγχειρήματος εγκατάστασης  του Ασύρματου Κοινοτικού Δικτύου Σαρανταπόρου αλλά και του ιστορικού της πρόσβασης των κατοίκων στο διαδίκτυο, σε μια περιοχή της Ελλάδας που θεωρείται «ακριτική» με δυσχερή έως καθόλου πρόσβαση, κάτι που είχε σημαντικές συνέπειες στους κατοίκους – για παράδειγμα η μη πρόσβαση στο διαδίκτυο απέκλειε την συνταγογράφηση στους επισκέπτες αγροτικούς ιατρούς. Στο ντοκιμαντέρ καταγράφονται επίσης οι προσπάθειες των κατοίκων της περιοχής, να δημιουργήσουν συνεταιρισμούς για την πρωτογενή και δευτερογενή παραγωγή, πάνω στην εμπειρία οικοδόμησης μιας κοινότητας γύρω από το ασύρματο δίκτυο: sarantaporo.gr

 

Προφανώς, είναι σαφές πως τόσο το Ασύρματο Δίκτυο Σαρανταπόρου, όσο και το ντοκιμαντέρ που καταγράφει τη συνολική προσπάθεια, είναι κοινωνικά εγχειρήματα που αφορούν κοινωνικές ομάδες που προσπαθούν να επανασυγκροτήσουν τόσο τον κοινωνικό ιστό τους όσο και να αναπτύξουν νέα εργαλεία για την επανεκκίνηση της παραγωγικής τους οικονομίας. Εγχειρήματα που στηρίζονται στην αυτο-οργάνωση, στη συνεργασία και στην χρηματοδότηση του πλήθους που συμμερίζεται κοινές αξίες.

sequence-09

Η εφαρμογή των capital controls στην Ελλάδα είναι ήδη μια μορφή κατάστασης εξαίρεσης μέσα στα πλαίσια της χρηματο-οικονομίας. Μέχρι τις αρχές Οκτωβρίου η μεταφορά χρημάτων στο εξωτερικό της χώρας μέσω e-banking ήταν απαγορευμένη , έστω με κάποιες εξαιρέσεις. Όμως, στην μερική άρση της τάξης των 500 ευρώ τον μήνα που ισχύει τώρα για τις ηλεκτρονικές τραπεζικές συναλλαγές εκτός Ελλάδος, οι χρηματοδοτήσεις πλήθους παραμένουν εξαίρεση(ή και εξαίρεση της εξαίρεσης).Γιατί έχουν υπαχθεί στην κατηγορία «φιλανθρωπικός σκοπός», μια κατηγορία που συμπεριλαμβάνει την αγορά κοσμημάτων, τις συνδρομές σε βιντεοπαιχνίδια και τα διαδικτυακά στοιχήματα σε ιστότοπους του εξωτερικού. Η χρηματοδότηση εκ μέρους των πολλών για κοινωνικά θέματα που τους αφορούν στην Ελλάδα των capital controls, είναι λοιπόν «θέμα φιλανθρωπίας» και αποκλείει την άμεση και τη συνήθη χρήση πιστωτικών και χρεωστικών καρτών. Περιέργως, δεν αποκλείει τη διαμεσολάβηση της πολυεθνικής διαδικτυακής υπηρεσίας πληρωμών pay pal. Μέσω της συγκεκριμένης υπηρεσίας, ο περιορισμός παρακάμπτεται και η συναλλαγή είναι εφικτή. Όμως την ίδια στιγμή αυτό καταργεί την ισότιμη πρόσβαση του πολίτη να χρηματοδοτήσει και τελικά να διακινήσει πόρους όπως αυτός κρίνει, συνεισφέροντας σε ιδέες που επιθυμεί να υλοποιηθούν δημόσια. Ενώ την ίδια στιγμή δείχνει και τα όρια του σχεδιασμού διαδικτυακών εργαλείων που διαμεσολαβούν για να επιτρέψουν την ανάδυση λογικών διαφάνειας.

Σε μια πιθανή προέκταση του προσδιορισμού της χρηματοδότησης από το πλήθος για το πλήθος, θα μπορούσε να συμπεράνει κανείς: πως η φιλανθρωπία είναι μια αδιαφανής πράξη. Είναι όμως η χρηματοδότηση από το πλήθος φιλανθρωπία;

 

 

 

Κ. Λαπαβίτσας: Ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών- Οι μαθητευόμενοι μάγοι ολοκληρώνουν το έργο τους

 10/11/2015

Play the syriza blues

 13/11/2015

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Απαντήστε στην παρακάτω ερώτηση * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.