ΨΗΦΙΑΚΗ ΖΩΗ

 

Βαγγέλης Ραπτόπουλος

ΨΗΦΙΑΚΗ ΖΩΗ

 

Και λίγα λέει ο Μπάουμαν! Τα σόσιαλ μίντια δεν είναι απλώς μια «ζώνη άνεσης και ασφάλειας όπου αυτοπεριορίζονται οι χρήστες» τους, δεν είναι μόνο μια «ηχώ του εαυτού» μας. Τα κοινωνικά δίκτυα λειτουργούν ως ένας παραμορφωτικός, αυτοεξωραϊστικός καθρέφτης, είναι ο παροξυσμός ενός ατομικισμού που υποδύεται τη συλλογικότητα. Τα σόσιαλ μίντια αποτελούν και ταυτόχρονα καλλιεργούν μια ναρκισσιστική διαταραχή, που είναι θεμελιώδες συστατικό τους, κάτι το εγγενές.

Το πρόβλημα είναι ότι ο ψηφιακός κόσμος μάς αναγκάζει σήμερα πια να ζούμε όχι καλωδιωμένοι αλλά δικτυωμένοι, και νιώθει κανείς στερητικό σύνδρομο όταν παραμείνει επί πολύ εκτός. Ή, ακόμα χειρότερα, νιώθει σαν να μην υφίσταται, εάν δεν μπορεί να συνδεθεί στο διαδίκτυο μέσω μιας συσκευής υψηλής τεχνολογίας. Κοντεύουμε να φτάσουμε στο σημείο όπου θ’ αναρωτιόμαστε: Να ζει κανείς ψηφιακά ή να μη ζει;

Ριγμένος σ’ ένα φαντασμαγορικό τσίρκο, σε μια βιβλιοθήκη του σύμπαντος, όπου διατίθενται δωρεάν ταινίες, τραγούδια, βιβλία και ό,τι άλλο φανταστεί κανείς, από αμέτρητες πληροφορίες και διάφορα αγαθά μέχρι κάθε είδους πλατφόρμες επικοινωνίας, ο χρήστης του ψηφιακού κόσμου καταλήγει αποδιοργανωμένος και ανίσχυρος. Ευνουχιστική αδράνεια, στράγγισμα της βούλησης, ένα είδος μηδενιστικής απάθειας, μακαριότητας και απραξίας, είναι οι βλαβερές συνέπειες του εθισμού στη δικτύωση.

Όμως, ευτυχώς ή δυστυχώς, υπάρχει και η αντίθετη άποψη και, παραδόξως, έχει κι αυτή σε πολλά εξίσου δίκιο. Τα σόσιαλ μίντια και γενικότερα ο ψηφιακός κόσμος λειτουργούν άκρως παρηγορητικά για τον μέσο άνθρωπο, ανακουφίζουν τα αισθήματα μειονεξίας και κατωτερότητας που μας γεννά η καθημερινότητα, νιώθουμε λίγο πιο σημαντικοί και καλαίσθητοι απ’ ό,τι πραγματικά είμαστε. Είναι ένα λουτρό από ηλεκτρονικά στρας, που μας κάνουν να λάμπουμε, έστω και με δανεική λάμψη.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προσφέρουν επίσης ενημέρωση, συχνά στραβή κι ανάποδη, αλλά ενημέρωση πάντως, η οποία διακινείται όχι πια από ένα κλειστό δημοσιογραφικό κλαμπ, όπως γινόταν μέσα από τον παραδοσιακό, τον συμβατικό Τύπο, αλλά δίνοντας το μικρόφωνο και το λόγο σε όλους, στον καθένα ξεχωριστά, σε μια αποθέωση άμεσης δημοκρατίας, σαν να πρόκειται για ένα απέραντο ηλεκτρονικό καφενείο, για μια αχανή πλατεία υψηλής τεχνολογίας, κλεμμένη από μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας.

Το χάος που προκαλείται, η άβυσσος της ασημαντολογίας και η ιλιγγιώδης τιποτολογία, οι λεονταρισμοί και οι συμπλοκές για ψύλλου πήδημα, αλλά και τα ειδύλλια που πλέκονται και οι πάσης φύσεως ιντερνετικές γνωριμίες, η κρυφή υπόγεια ζωή της κάθε πλατφόρμας, συνήθως πιο περιεκτική και πιο πολύπλοκη από τη σφαίρα της δημόσιας έκθεσης που επίσης χαρακτηρίζει τον ψηφιακό κόσμο, ακόμα και η δωρεάν διαφήμιση, γνωστή και ως «διαφήμιση του φτωχού», για πολλές επιχειρήσεις ή καλλιτέχνες, κυρίως όμως αυτή η πολύτιμη αίσθηση, έστω κι αν συχνά αποδεικνύεται ψευδαίσθηση, της επικοινωνίας, της αγκαλιάς, της παρέας, της ευχαρίστησης και της αγαλλίασης, κι ας πρόκειται κάποτε για την ικανοποίηση μιας κούφιας ματαιοδοξίας.

Ο κατάλογος είναι μακρύς, και δεν λογαριάσαμε καν τις αυτονόητες δυνατότητες της κοινωνικής δικτύωσης: το γεγονός ότι μπορεί να εξαπλώσει και να διασπείρει ταχύτατα μια πληροφορία, είδηση, πρόσκληση, καθώς και το ότι προσφέρεται ιδανικά για το συντονισμό μαζικών δράσεων. Μιλάμε δηλαδή γι’ αυτές τις ιδιότητες των δικτύων, που μας έκαναν να συνδέσουμε την ύπαρξή τους με τα κινήματα κοινωνικής διαμαρτυρίας και εξέγερσης, από την αραβική άνοιξη στην Αίγυπτο, τους Indignados στην Ισπανία και τους Αγανακτισμένους στην Ελλάδα, μέχρι το κίνημα Occupy Wall Street στις ΗΠΑ.

Πελώρια η διαφορά στη χρήση της υψηλής τεχνολογίας από γενιά σε γενιά. Όσοι μεγάλωσαν σ’ έναν μη-ψηφιακό κόσμο, έχουν μ’ αυτόν μια σχέση έλξης-απώθησης, αγιοποίησης-δαιμονοποίησής του. Αντίθετα, οι νεότεροι, όσοι γεννήθηκαν σ’ έναν ηλεκτρονικό κόσμο όπου πρωταγωνιστούν οι συσκευές εικονικής πραγματικότητας, τις αντιμετωπίζουν πολύ πιο ρεαλιστικά και κυνικά, έχουν μαζί τους μια σχέση εργαλειακή.

Το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω, αυτό είναι σίγουρο. Οι ζωές μας έχουν πια αμετάκλητα δεθεί με τα προϊόντα της υψηλής τεχνολογίας, και θα παραμείνουμε δικτυωμένοι, όπως παραμείναμε παράλληλα, χωρίς το ένα να αποκλείει το άλλο, χρήστες τηλεφώνου, ακροατές ραδιοφώνου, θεατές θεάτρου και κινηματογράφου και τηλεόρασης, αναγνώστες βιβλίων και εφημερίδων. Οι νέοι κόσμοι συνυπάρχουν συνήθως με τους παλιούς και η ζωή, ψηφιακή ή όχι, συνεχίζεται._

  • Με αφορμή τη συνέντευξη του Ζιγκμουντ Μπάουμαν στην εφημερίδα EL PAIS, όπου αναφέρεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λέγοντας πως «Τα κοινωνικά δίκτυα κάθε άλλο παρά μας μαθαίνουν να κάνουμε διάλογο αφού είναι τόσο εύκολο να αποφύγεις την αντιπαράθεση… Εξάλλου οι περισσότεροι άνθρωποι δεν χρησιμοποιούν τα κοινωνικά δίκτυα για να συνδεθούν πραγματικά, ούτε για να διευρύνουν τους ορίζοντές τους, αλλά, αντίθετα, για να αυτο-περιοριοριστούν σε μία ζώνη άνεσης και ασφάλειας (comfort zone) όπου ο μόνος ήχος που ακούγεται είναι η ηχώ της δικής τους φωνής, το μόνο πράγμα που βλέπουν είναι η αντανάκλαση του ίδιου τους του προσώπου» ζητήσαμε από ανθρώπους ενεργούς στα social media να μας πουν τη γνώμη τους πάνω σε αυτο.

Σάλια στα πλακάκια

 11/02/2016

Για το δικαίωμα στη σάτιρα, και τον Ποιητή του Αιγαίου

 14/02/2016

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Απαντήστε στην παρακάτω ερώτηση * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.